https://www.innews.az/uploads/news/2022-11/_innews_1c62364889c2f25d310893d38_o.jpg
Qardaş Türkiyənin Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin dəvəti və Türkiyənin Azərbaycandakı səfirliyinin təşkilatçılığı ilə bir qrup jurnalistin növbəti zəngin Anadolu səfəri başa çatdı. 15-18 noyabr tarixlərini əhatə edən bu səfərdə Azərbaycandan başqa Serbiya, Rumıniya, Bolqarıstan, Makedoniya, Qazaxıstan, Qırğızıstan və s. ölkələrdən gəlmiş bir sıra aparıcı jurnalist, müstəqil blogerlər iştirak edirdilər.
Səfər marşrutu öncədən də bəlli olduğu kimi İstanbuldan başladı. Gecəni İstanbulda keçirdikdən sonra səbirsizliklə gözlədiyimiz an çatdı. Bəli, növbəti dayanacaq Türkiyənin qədim və yeni tarixində özünəməxsus yeri olan Sivas idi! O Sivas ki, BÖYÜK Mustafa Kamal Atatürk 1919-cu il sentyabrın 4-də buraya gələrək Türkiyənin azadlığı uğrunda mübarizəyə başlamışdır.
Səfərin ilk anlarından zəngin təəssüratların olacağı şübhəsiz idi. Çünki, bu maraqlı səfərdə qonaqlar üçün qardaş ölkənin qədim tarixi-memarlıq abidələri, eləcə də digər turistik məkanları ilə tanış olmaq imkanı yaradılmışdı.
Tanışlığa xalq arasında həmçinin Sahibiyyə Mədrəsəsi kimi də bilinən Göy Mədrəsə ilə başladıq. Anadolu Səlcuqlu Dövləti dövrünə aid bu mədrəsə 1271-ci ildə Keyxosrovun böyük vəziri Sahib Ata Fahrettin Ali tərəfindən memar Kaluytana inşa etdirilib. Mədrəsənin giriş qapısı kandarı ağ mərmərdən tikilib. Mədrəsə-muzeyin tərkibində 19 otaq var ki, vaxtı ilə burada həm ibadət edilib, həm də dini dərslər keçirilib. Hazırda bərpa işləri ilə bağlı turistlərə girişi bağlı olan mədərəsə-mizey yaxın günlərdə ziyarətçilər üçün açılacaq. Əminəm ki, burada saxlanılan nadir tarixi eksponatlar ziyarətçilərin böyük marağına səbəb olacaq.
Ardınca Sivas şəhərinin mərkəzinə doğru irəlilədik. Burada olduğumuz yerdə - Qala kompleksi ərazisində ətrafa nəzər salan zaman sanki tarixin müxtəlif dövrlərinə eyni anda səyahət edirdik. Bir tərəfdə, yazının əvvəlində də qeyd etdiyim Atatürk Konqres Muzeyi yerləşir, hansı ki, BÖYÜK Atatürk 4 sentyabr 1919-cu ildə müasir Türkiyəmizin azadlığı uğrunda buradan mübarizəyə başlamışdı.
Bir tərəfdə isə Qoşa minarəli məscid (Çift minareli camii) və günümüzədək əzəmətini itirmədən gəlib çıxan ən qədim xəstəxanalardan biri olan Şifaiye mədrəsəsi (Keykavus Daruşşifası) yerləşir. Qoşa minarəli məscid 1271-ci ildə Elxanilər vəziri Şəmsəddin Cüveyni tərəfindən, Şifaiyə mədrəsəsi isə Sultan I Keykavus tərəindən xəstəxana olaraq tikdirilib. Osmanlı dövründə isə bura mədrəsə kimi istifadə olunub. Abidə kompleksinin cənub hissəsində Keykavusun türbəsi yerləşir.
Bunların həmən bir neçə metrliyində 1580-ci ildə Sultan III Murad dövründə inşa edilən məscid öz möhtəşəmliyini bu gün də qorumaqdadır.
Daha sonra Səlcuqlu sultanlarının məkanı olan Sivasın Divriyi bölgəsində Zanbaq oymalı Ulu Məscidi və Xəstəxana kompleksini (türkcə: Ulu Camii ve Darüşşifa) ziyarət etdik. Görənləri heyran edən bu memarlıq əsəri bir çox sənət tarixçiləri tərəfindən “Divriyi möcüzəsi”, “Anadolunun Elhamrası” və digər adlarla da təqdim edilir. Abidənin möhtəşəmliyini ifadə etmək doğrudan da şox çətindir. Bunu Övliya Çələbi qısa olaraq belə ifadə edib - “Mədhində dillər qısır, qələm qırıqdır”.
HAŞİYƏ: Divriyi Ulu Məscidi və Xəstəxanası kimi bilinən bu memarlıq əsəri məscid, xəstəxana və türbədən ibarətdir. Anadolu Səlcuqlu Dövlətinə bağlı Məngücək Bəyliyi dövründə inşa edilib. Ulu Məscid Süleyman şahın oğlu Əhməd şah, Xəstəxana isə həyat yoldaşı Məlikə Turan Mələk tərəfindən tikdirilib. Tikintisinə 1228-ci ildə başlanan və 1243-cü ildə yekunlaşan bu abidə-kompleksin baş memarı Muğis oğlu Ahlatlı Hürrəm şah olub.
Abidənin qapıları önündə Qurani-Kərim ayələri ilə bərabər Məhəmməd (s.a.s) peyğəmbəri simvolizə edən zanbaq gülünün əks olunduğu oymalar həkk olunub. Burada həm də ruhi xəstələri su səsi ilə müalicə ediliblər. Baş memar öz adını kimsənin asanlıqla görə bilməyəcəyi bir yerdə sadə formada yazaraq, əsərinin qiyaməti görməsi üçün dua edib.
Əsasən qapıların (Qərb, Cənnət, Şah, Tac qapıları) və sütunların üzərində Ahlat və Tiflis daş ustalarının heyrətamiz əl işləri diqqəti çəkir. Belə ki, kənardan baxdıqda bu oymaların simmetrik olduğu düşünülür. Əslində isə, sayı onminlərlə olan bu oymaların heç biri bir-birini təkrar etmir. Bu isə özündə kainatdakı fərqli varlıqların bir ahəng içində olduğunu əks etdirir.
Abidənin qeyri-adiliyini sübut edən digər bir məqamla isə məscidin həmən giriş qapısında rastlaşırsan. Belə ki, ikindi namazı vaxtı qapının üzərinə düşən günəş şüaları qapı üzərində namaza duran insan siluetini canlandırır.
Hazırda restovrasiya edilən bu abidə 1985-ci ildə UNESCO tərəfindən Dünya Mədəni İrsi siyahısına alınıb və eyni zamanda Türkiyə Cümhuriyyəti Cümhurbaşkanlığının qoruması altındadır. Xüsusi qeyd etmək istərdim ki, bu abidə kompleksi Türkiyənin Dünya Mədəni İrsi siyahısına salınan ilk memarlıq əsəridir.
Sivas turunun sonuna yaxın Fərat çayının ən böyük qollarından biri olan Çaltı çayı üzərində 200 metr yüksəklidə quraşdırılan və 65 ton ağırlığa dözümlü Divriyi şüşəli müşahidə terrasında bölgənin füsunkar təbiətini seyr edərək səfərdə iştirak edən həmkarlarla təəssüratları müzakirə etdik.
Növbəti yazıda gözəl Türkiyənin daha bir füsunkar bölgəsi olan Ərzincana səfərimiz haqda təəssüratlarımı sizinlə bölüşəcəm.
Bəhruz Məmmədov
Bakı – İstanbul – Sivas – Ərzincan – İstanbul - Bakı
15 noyabr - 18 noyabr 2022-ci il
Ən son xəbərləri səhifəmizdən də izləyin
