https://www.innews.az/uploads/news/2026-09/_innews_500869d813d12e95a66056186_o.jpg
Prezident İlham Əliyevin Bişkek səfərini Azərbaycanın son illərdə Avrasiya məkanında artan siyasi və diplomatik çəkisinin növbəti göstəricisi kimi qiymətləndirmək olar. Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı (ŞƏT) Çin, Rusiya, Hindistan, İran, Pakistan və Mərkəzi Asiya ölkələri kimi mühüm güc mərkəzlərini bir araya gətirən geniş platformadır. Bu təşkilat hərbi-siyasi blok deyil və onun gündəliyi təhlükəsizliklə yanaşı, nəqliyyat, ticarət, enerji, rəqəmsallaşma və digər əməkdaşlıq istiqamətlərini də əhatə edir.
Azərbaycanın ŞƏT platformasında yüksək səviyyədə fəal iştirakını məhz bu kontekstdə qiymətləndirmək lazımdır. Bu, Azərbaycanın hansısa geosiyasi blokun tərəfinə keçməsi deyil, əksinə, müxtəlif güc mərkəzləri ilə milli maraqlar əsasında münasibətləri inkişaf etdirmək imkanlarının genişlənməsi deməkdir. Bakı özünü təkcə Cənubi Qafqazın deyil, daha geniş Avrasiya məkanının siyasi, iqtisadi və nəqliyyat proseslərində maraqlı tərəf kimi təqdim edir. Bişkek sammiti də bu çoxşaxəli diplomatiyanın yeni platformalarından biridir.
Burada Azərbaycanın əsas üstünlüklərindən biri onun geostrateji mövqeyidir. Azərbaycan Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətlərinin kəsişməsində yerləşir. Xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafı fonunda ölkəmizin əhəmiyyəti daha da artır. Çin və Mərkəzi Asiyadan gələn yüklərin Xəzər dənizindən Azərbaycan, daha sonra Gürcüstan və Türkiyə vasitəsilə Avropaya çatdırılması Azərbaycanın tranzit imkanlarını və geoiqtisadi əhəmiyyətini gücləndirir. Ələt limanı, Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu və digər infrastruktur layihələri bu baxımdan Azərbaycanın yalnız tranzit ölkə deyil, regional logistika mərkəzinə çevrilməsi strategiyasının mühüm elementləridir.
ŞƏT məkanında nəqliyyat və bağlantıların gündəmə gəlməsi Azərbaycan üçün xüsusilə əhəmiyyətlidir. Çünki bu platformada təmsil olunan ölkələrin böyük hissəsi Azərbaycanın Orta Dəhliz strategiyası baxımından potensial tərəfdaşlardır. Deməli, Bişkek sammitində nəqliyyat dəhlizləri ilə bağlı müzakirələrə Azərbaycan üçün yalnız siyasi deyil, konkret iqtisadi məzmun da vermək mümkündür. Məqsəd Orta Dəhlizin yükdaşıma imkanlarının artırılması, marşrutun səmərəliliyinin yüksəldilməsi, yeni logistika və investisiya layihələrinin cəlb olunması və Azərbaycanın bu sistemdə əsas qovşaq kimi mövqeyinin möhkəmləndirilməsidir.
Digər mühüm məsələ Prezident İlham Əliyevlə Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan arasında Bişkekdə keçirilən görüşdür. Bu görüşün xüsusi əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh prosesində artıq əsas siyasi çərçivə formalaşıb. Tərəflər Vaşinqtonda əldə edilmiş razılaşmaların və sülh sazişinin razılaşdırılmış mətninin paraflanmasının tarixi əhəmiyyətini bir daha vurğulayıblar.
Bu baxımdan Bişkek görüşünü sülh prosesinin yeni mərhələsinin siyasi təsdiqi kimi qiymətləndirmək mümkündür. İndi əsas məsələ əldə olunmuş razılaşmaların praktik müstəvidə davam etdirilməsi və Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin qarşıdurma məntiqindən əməkdaşlıq məntiqinə keçirilməsidir. Görüşün məhz ŞƏT kimi geniş beynəlxalq platformanın çərçivəsində keçirilməsi də əlavə siyasi əhəmiyyət daşıyır. Bu, Cənubi Qafqazda sülh və sabitliyin, sadəcə, iki ölkə arasındakı münasibətlər məsələsi olmadığını, daha geniş regional bağlantı və iqtisadi əməkdaşlıq prosesinin bir hissəsinə çevrildiyini göstərir.
Burada regional kommunikasiyaların açılması xüsusi önəm daşıyır. Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşması ilə yanaşı, nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin bərpası bütün region üçün yeni imkanlar yarada bilər. Azərbaycan baxımından isə bu proses həm ölkənin əsas nəqliyyat layihələrinin genişlənməsinə, həm də Cənubi Qafqazın Mərkəzi Asiya ilə daha sıx inteqrasiyasına xidmət edə bilər.
Ona görə də Bişkekdən gözlənilən əsas mesajı belə ifadə etmək olar: Cənubi Qafqazda müharibə və qarşıdurma mərhələsi geridə qalmalı, onun yerini sülh, kommunikasiya, ticarət və qarşılıqlı iqtisadi maraqlar üzərində qurulan yeni regional düzən tutmalıdır. Azərbaycan üçün isə bu, həm təhlükəsizlik baxımından daha əlverişli mühit, həm də ölkənin Avrasiya nəqliyyat və logistika xəritəsində çəkisinin daha da artması deməkdir.
Azərbaycanın regional siyasi çəkisi artdıqca onun nəqliyyat və iqtisadi layihələrdə imkanları genişlənir, nəqliyyat bağlantıları genişləndikcə isə Cənubi Qafqazda sülhün və əməkdaşlığın iqtisadi əsası möhkəmlənir. Bişkek sammitinin Azərbaycan üçün əsas strateji əhəmiyyəti də məhz bu siyasi, geoiqtisadi və regional təhlükəsizlik gündəliklərinin eyni platformada kəsişməsindədir.
Kamilə Əliyeva
Bakı Dövlət Universitetinin kafedra müdiri, professor
Ən son xəbərləri səhifəmizdən də izləyin
