https://www.innews.az/uploads/news/2026-01/_innews_5ebd12ff2bc052a880f1b5cad_o.jpg
Qazax xalqının dövlətçilik ənənələri yalnız XX-əsr tarixindən ibarət deyil.
Bu torpaq minilliklər boyunca müxtəlif dövlətlərə, siyasi institutlara və idarəetmə ənənələrinə ev sahibliyi etmişdir.
Orta əsr Avrasiyasının ən güclü siyasi qurumlarından biri olan Çingiz xan imperiyası və onun ardıcılları - xüsusilə Qızıl Orda, Qazax ərazisinin böyük hissəsini əhatə etmiş və dövlətçilik təcrübəsinin formalaşmasına ciddi təsir göstərmişdir.
Xlll əsrin əvvəllərində, 1206-cı ildə Çingiz xan bu ərazilərdə yaşayan monqol - türk tayfalarını birləşdirərək yeni bir imperiya yaratdı.
Bu imperiya daha sonra müxtəlif uluslara bölündü.
Qızıl Orda adı ilə tanınan dövlət Avrasiyanın geniş ərazilərində - o cümlədən bugünkü Qazaxıstanın böyük hissəsində siyasi hakimiyyət qurdu.
Qızıl Orda yalnız hərbi güc deyil, eyni zamanda idarəetmə institutlarını, məhkəmə və diplomatiya ənənələrini tətbiq edən bir siyasi qurum idi.
Qızıl Orda dövrünün idarəçilik ənənələri və dövlət strukturu, o cümlədən qurultaylar, boylar məclisləri və xan titulunun Çingiz xanın qan xətti ilə bağlılığı, sonrakı türk-mənşəli dövlətlərin - o cümlədən Qazax Xaqanlığının əsasını təşkil etmişdir.
1465-ci ildə Kerei və Janibek xanın liderliyi ilə Qazax Xaqanlığı yaranmışdır.
O, Qızıl Ordanın siyasi strukturunu davam etdirir və eyni zamanda etno-mədəni birliyi möhkəmləndirən milli dövlətçilik nümunəsinə çevrilmişdir.
Bu dövlət 18-ci əsrə qədər yaşadı və müxtəlif xarici təhdidlərə qarşı müstəqilliyini qorudu.
Çingiz xan imperiyası və Qızıl Orda qazax xalqının tarixi irsinin “milli” çalarla ifadə olunduğu bir dövrdür.
Bu dövlətlərin öz qanunları, idarəetmə təcrübəsi, "qurultay" kimi türk-mənşəli sistemləri və ağsaqqal məclisləri var idi.
Qazax xalqının dövlətçilik ənənələri sadəcə siyasi institutlardan ibarət deyil - bunlar həm də ənənəvi “bi”, “bey”, “batır”, həmkar məsləhətləri və qurultay tipli yığıncaqlar vasitəsilə qərar vermək kimi ictimai idarəetmə elementlərini özündə birləşdirirdi.
Bu ənənələr, zamanla müasir idarəetmə sisteminə inteqrasiya olunmuşdur.
Müstəqil Qazaxıstan Respublikası 1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılmasından sonra yarandı və öz dövlətçilik sistemini inkişaf etdirməyə başladı.
Bu prosesdə tarixi yaddaş, milli ənənələr və Avrasiyanın qədim dövlətçilik məktəbləri mühüm rol oynadı.
Hazırkı Prezident Kasım-Comərt Tokayev, Qazaxıstanın dövlət idarəetmə arxitekturasını islahat etməklə yanaşı, milli tarixi irsə də xüsusi diqqət ayırır.
Onun təşəbbüsü ilə “kurultay” kimi termin parlament institutu üçün təklif olunub - bu ad türk-mənşəli yığıncaqların ənənəsinə istinad edir.
Tokayev "qurultay" terminini Qızılorda şəhərində keçirilən Milli Kurultayın iclasında səsləndirdi ki, bu da milli identifikasiya və dövlətçiliyin tarixi köklərinə hörmət simvoludur.
Tokayev vurğulayır ki, parlamentdə deputatların sayı artırılmamalı, əsl vətənpərvərlər və yüksək ixtisaslı mütəxəssislər olmalıdır və yeni parlamentin strukturu buna uyğun qurulmalıdır.
Prezident Tokayevin çıxışlarında Qızıl Orda və Qazax Xaqanlığı kimi tarixi dövlət formalarının Qazaxıstanın dövlətçilik irsinin əsas komponentləri olduğu vurğulanır.
Onun fikrincə, bu köklər Qazaxıstanın mədəni, siyasi və sosial birliyini gücləndirir və ölkənin gələcək inkişaf strategiyasının mərkəzində olmalıdır.
Bu yanaşma Qazaxıstanın milli kimliyinin mərkəzində dayanır və qədim dövlətçilik ənənələri, yerli adət-ənənələrə hörmət və müasir dövlət strukturlarını milli dəyərlərlə uzlaşdırır.
Müəllif: Qəvami Sadıqbəyli
Ən son xəbərləri səhifəmizdən də izləyin
