Ruh şəhərlər - Tərk edilmiş şəhərlər

Ruh şəhərlər - Tərk edilmiş şəhərlər Ruh şəhərlər - Tərk edilmiş şəhərlər https://www.innews.az/az/news/id-12813

İnsan doğulduğu ailə kimi doğulduğu yeri də özü seçə bilmir. Böyüyüb öz qərarlarını özü verəcəyi yaşa gələnə qədər doğulduğu yerə belə desək "məhkumdur".

İnsanlar bəzən bu "məhkumluq"u istəyərək bəzən isə istəmədən, məcburən tərk edir.

Məcburən tərk edilənlərin səbəbləri budur ki, həmin şəhər və qəsəbələrdə ya iqtisadi mənbələr tükənib ya da müharibələr nəticəsində dağılıb.

Dünyada onlarla tərk edilmiş şəhər və qəsəbələr var. Onlarda bir vaxtlar həyat varkən, insanlar normal şəkildə yaşayarkən birdən-birə hər şey alt-üst olur və insanlar yaşam standartları üçün uyğun olmayan yeri tərk etməli olurlar. Nəticədə isə bir vaxt həyat qaynayan bir şəhər artıq sahibsiz, kimsəsiz sadəcə daşlardan ibarət olan bir yerə çevrilir. İngilis dilində belə şəhərlərə "ghost city" deyilir. Yəni ruhların yaşadığı şəhər mənasını verir.

Həmin yerlər:

1.Fukuşima, Yaponiya

Çernobıl nüvə fəlakəti kimi, 2011-ci ilin martında Yaponiyanın Fukusima şəhərində baş verdi. 1971-ci ildə işə başlayan Fukusima Atom Elektrik Stansiyası 9 bal gücündə zəlzələ yaşadı. Bundan əlavə, sonra gələn sunami ilə dəhşətli faciə baş verir. Tokiodan 300 kilometr aralıda yerləşən Fukuşimanın Sakit okean sahili də var. Dənizə yaxın olduğuna görə atom elektrik stansiyasının tikintisi üçün əlverişlidir. Lakin fəlakətə baxmayaraq, Fukusima dünyanın tərk edilmiş şəhərlərindən birinə çevrilib. Həqiqətən də, nüvə partlayışından əvvəl bu yer kənd təsərrüfatı cənnəti kimi tanınmırdı. Fəlakət səbəbindən 300 mindən çox adambölgədən köçməli olub.

2.Detroit, Miçiqan, Amerika Birləşmiş Ştatları

Bir vaxtlar Amerikanın 3-cü ən böyük şəhəri olan Detroitin dünyanın 8 tərk edilmiş şəhəri siyahısına necə əlavə edildiyinə inanmayacaqsınız. “Avtomobil Şəhəri” kimi də tanınan bu şəhər, həm də avtomobil sənayesinin ürəyinin döyündüyü şəhər idi. Henri Fordun konveyer xəttinin təkmilləşdirilməsi ilə 1920-ci illərdə avtomobil və yük maşınlarının kütləvi istehsalına meyl müşahidə edildi. Bunun sayəsində Detroit də sürətlə genişləndi. Qısa müddətdə Detroitin mərkəzində yüksək gəlirli zəngin binalar görünməyə başladı. Lakin bu inkişaf bir müddət sonra dayandı. Xüsusilə 1980-ci illərdə Amerika avtomobil sənayesinin tənəzzülü ilə Detroit şəhəri ağır zərbə aldı. Təbii ki, şəhərin müflisləşməsinə səbəb təkcə xarici avtomobil istehsalçılarının rəqabəti deyildi. Bu tənəzzüldə şəhərətrafılaşma da mühüm rol oynadı. Bundan əlavə, insanlar şəhərdən köçməyə başlayanda Detroitdə alış-veriş balansı pisləşdi. Şəhərin demək olar ki, bütün hissələri tərk edilmişdi. Buradakı binalar çürüməyə qalmışdı. İllərin otelləri, kilsələri, ofis binaları, evləri, teatrları, fabrikləri və dükanları çürüməyə başladı.

3.Humberstone, Çili

Çilidəki Humberstone şəhəri 1862-ci ildə qurulmuş və nitrat mədən mərkəzi kimi xidmət etmişdir. Qısa müddətdə zənginliyi ilə adından söz etdirməyə başlayan Humberstone qəsəbəsi, yaxınlığındakı Santa Laura ilə birləşərək nitrat istehsalına davam etdi. Beləliklə, hər iki şəhər 1930-cu illərdə nitrat hasilatı və emalı mərkəzləri olmaqla fəxr edirdi. Lakin sonrakı illərdə mədənçilikdə nitrata olan tələbatın azalması ilə 30 il davam edəcək böyük bir azalma mərhələsi başladı.Əslində biz 1961-ci ilə gələndə bütün nitrat zavodları bağlanmağa başladı. Humberstone qəsəbəsində yaşayan insanların ərazini tərk etməsi ilə bura xarabalığa çevrilib. Humberstone şəhəri tərk edilsə də, orada yaşayan icmanın ruhu unudulmadı. 2005-ci ildə YUNESKO-nun Ümumdünya İrs Siyahısına daxil edilməsi ilə Humberstoun şəhərinin dağıdılmasının qarşısı alınıb və onun teksturası gələcək nəsillərə ötürülüb.

4.Kuzey Kardeşler” adası, Nyu York

Nyu Yorkdakı “ Kuzey Kardeşler “ adası illərdir zaman-zaman tifo epidemiyası kimi ölümcül xəstəliklərin görüldüyü yer kimi tanınır. Əslində, epidemik xəstəliklərdən qorunmaq üçün burada yerləşən Riverside Xəstəxanasının təcrid məqsədilə istifadə ediləcəyi məlum idi. Əslində, tif epidemiyasının başladığı Tifo Məryəmin evi “Kuzey Kardeşler “adasında yerləşir. Xəstəliyin yayıldığı bölgə olması və karantin məqsədi ilə “Kuzey Kardeşler “ adası zamanla köç etməyə başlayıb. Beləliklə, tərk edildi; xaraba yerə çevrildi.

5. Mandu, Hindistan

400 ildən artıqdır tərk edilmiş Mandu Hindistanın şimalında yerləşir. Hətta bir vaxtlar dövlətin paytaxtı olub. Keçmişdə kral sarayı kimi istifadə edilən binası ilə diqqət çəkməyi bacarıb. Bundan əlavə, müsəlman dövlətinin paytaxtı olduğu üçün kənardan baxanda məscidə bənzəyən bir çox xarabalığa ev sahibliyi edir. Ancaq bu gün Mandu dağın yamacında tikilmiş xaraba bir görünüşə malikdir.

6.Balestrino, Savona, İtaliya

Orta əsr italyan şəhərciyinə bənzəyən Balestrino dünyanın 8 tərk edilmiş şəhəri siyahımızın sonundadır. Nağıllardakı kimi təpənin üstündə salınan bu şəhərcikdə gur təbiəti ilə bütöv bir təbiilik var. Keçmişdə San Pietro dei Monti Benediktin Monastırına aid olan Balestrino 19-cu əsrdən sonra əhalisini itirməyə başlayıb. Xüsusilə bölgədə baş verən zəlzələlər insanları qorxutmağa kifayət edirdi. Zəlzələlər nəticəsində bölgəyə və mülklərə ziyan vurulması əhalinin azalmasına səbəb olub. 1953-cü ilə qədər Balestrino şəhəri tamamilə tərk edildi.

7.Angkor Wat, Kamboca

Dünyanın ən böyük məbədi olan Angkor Wat (Şəhər Məbədi) bir çox insanın gedib görmək istədiyi yerlərdən biridir. 9-cu əsrdən 14-cü əsrə qədər aktiv həyat olsa da, təəssüf ki, Khmer Krallığının paytaxtı köçürüldükdən sonra tərk edildi. Tərk edildiyi üçün ətrafı alaq otları əhatə edərkən kiçik bir meşə görünüşü alır. 20-ci əsrdə onu əhatə edən bu alaq otları təmizlənərək gözəlləşdirildikdən sonra məbəd turistlərin üzünə açılır. Məbəd hələ də çox yaxşı qorunur və tarixi və möhtəşəm quruluşu ilə turistlər tərəfindən su altında qalan xəyal şəhərlərdən biridir.

8.Pripyat qəsəbəsi, Ukrayna

26 aprel, 03:00. Çernobıl AES-ın 4-cü reaktorunda partlayış meydana gəlir. O gecə Çernobılın 10 km-lik təhlükəli ərazisində yerləşən 49 min sakini olan Pripyat şəhəri boşaldılmalı olur. Gecə yarısından etibarən yüzlərlə avtobus şəhərin mərkəzinə gətirilir. Ordu yardım üçün əhaliyə kömək edir. İnsanlar evlərini o qədər tez boşaltmağa məcbur edilir ki, özləri ilə bir neçə geyim əşyası və yalnız şəkil albomlarını götürməyə icazə verilir. Pripyatı tərk edən avtomobil karvanının uzunluğu 20 km-ə çatır. Boşaltma işləri 30 saata yekunlaşır.

1970-ci ildə qurulan Pripyat şəhəri 30 saat ərzində xarabalığa çevrilir və bu, 900 il belə davam edəcək. Çünki Çernobıl AES-in partlaması nəticəsində ətrafa sızan ən zərərli radioaktiv maddələrin tamamilə yox olması üçün 900 il gözləmək lazımdır.

Bütün radioaktiv maddələrin yox olması üçün isə, 48 min il vaxt lazımdır.

Pripyatlılar isə başqa bir yerdə həyatlarına davam edirlər. Onlardan bir çoxu radiasiyanın təsirindən xilas ola bilməyib.

9. Əl-Kuneitra

Suriyadakı bu şəhər Osmanlı imperiyası dövründə Dəməşqdən gələn karvanların dayanacaq məntəqəsi kimi salınıb. Uzun illər gözəl, əsrarəngiz bir məkan olub. Amma XX əsrin əvvəllərindən şəhər daimi konfliktlərin mərkəzinə düşdü. 1946-cı ildə Suriyanın tərkibinə qatıldı. 1964-cü ildə “Kuneitra azad bölgəsi”nin paytaxtı oldu. Üç il sonra İsrailin nəzarətinə keçdi. 1973-cü ildə Əl-Kuneitranı Suriya yenidən özünə birləşdirdi. Bu da uzun sürmədi, 1974-də təkrar İsrail şəhəri nəzarət altına aldı. İsrail ordusu burdan çıxarkən binaların əksəriyyyəti artıq yaşanılası halda deyildi. Suriya hökuməti də daim savaşlara ev sahibliyi edən şəhəri bərpa etmək istəmədi. Məcbur qalan sakinlər şəhəri həmişəlik tərk etdilər. Hazırda Əl-Kuneitra İsrail-Suriya sərhəddindəki neytral zonada yerləşir və burada BMT-nin sülhməramlıları xidmət edir. Həmçinin, şəhərin ətrafında yüksək səviyyədə mina təhlükəsi var.

10.San Zi, Tayvan

Şəhər Tayvanın şimalında yerləşir. Yüksək gəlirli təbəqə üçün lüks bir istirahət mərkəzi kimi nəzərdə tutularaq tikilən San Zi inşaat işləri zamanı maraqlı bir şəkildə meydana gələn ölümcül qəzalara görə tamamlanmayıb. İnşaat işlərinin yarımçıq qalmasının digər bir səbəbi də ölən işçilərin ruhlarının San Zidə gəzməsi ilə bağlı söz-söhbətlərin yayılması idi. Şəhərin tikintisi üçün maliyyə vəsaitin az olması, işləyənlərin istəksizliyi də şəhər tikintisinin yarımçıq qalmasına səbəb oldu.

11.Janatas, Qazaxıstan

Janatas, Qazaxıstan Respublikasının Jambıl vilayətinin Sarısu rayonunun inzibati mərkəzidir. 2018-ci il əhalinin siyahıya alınmasına görə, şəhərdə 23 307 nəfər yaşayır. Taraz - Janatas dəmir yolu xəttinin terminal stansiyası.

SSRİ-nin dağılmasından sonra şəhər xarab oldu. Lakin 2012-ci ildən etibarən yeni sərmayəçilərin gəlişi ilə şəhər ikinci bir həyat aldı. Görünüşünü xeyli yaxşılaşdırdı, hayalet evlərdən qurtuldu və əşyalar qoydu.

12.Kayaköy, Türkiyə

1922-ci ildə kənddə yaşayan rumların əhali mübadiləsi səbəbindən Yunanıstana köçməsi ilə Yunanıstandan gələn türklər bu bölgəyə yerləşdilər. Lakin məlumdur ki, rayondakı evlər türklərin yaşayış səviyyəsinə uyğun olmadığından kənd illərdir boş qalıb.

13. Valle-piola, İtaliya

Valle Piola mərkəzi İtaliyanın Abruzzo bölgəsindəki Teramo əyalətindəki boş kənddir. Torricella Sicura kommunasının bir hissəsidir. 1977-ci ildə tərk edilmiş, qalan yalnız 9 tərk edilmiş ev, kilsə və çoban sığınacağının xarabalıqlarıdır.

14. Imber, İngiltərə

II Dünya müharibəsi dövründə boşaldılmış şəhərcik ingilis əsgərləri tərəfindən praktika keçmək və döyüşə hazırlaşmaq üçün bir ərazi kimi istifadə olunub.

Sonda bu qərara gəldim ki, məkanlar nə qədər gözəl olursa olsun. Onu dəyərli edən orada yaşayan insanlardır. Insanlar olmasa o cür gözəllikdə məkanlar beləcə “Ruh şəhərlər”ə çevrilər.

Bir şeirdə də deyildiyi kimi:

İnsandır dünyanın ən saf incisi. Demə hər parlayan daşa inci ki, Xələl gətirməsin bu ad insana. İnsandır yaraşıq bil ki cahana. Dünyanın ən ali varlığı insan, Bəzəkdir dünyaya yaranışından. Gülçiç əksiz fəsil yaz adlanarmı?!

İnsansız yer üzü de şadlanarmı?! Bəli, daxilində hisslər qaynaşan, Nəğməkar bülbül tək nəğmələr qoşan, Eşq ilə alışan, eşq ilə yanan, Adicə bir sözdən buz kimi donan, İnsandır, taleyin töhfəsi insan, Həyatın ilk bahar nəfəsi insan. İnsandır qaldıran eşqi göylərə, İnsandır bəxş edən eşqi bəşərə. İnsanla bağlıdır hünər cəsarət, İnsani hisslərdir məhəbbət, nifrət.

İnsan daxilində yaranan hər hiss, Xeyirdən şərədək uzanan bir iz. İnsandır həyatın ən şah əsəri, İnsandır yaşadan qərinələri.

Aydan Nəbiqızı, BDU-nun Jurnalistika fakültəsinin tələbəsi